Jongste Nuus

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte skryf gereeld artikels oor tersaaklike aangeleenthede, neem deel aan die nasionale debat oor  grondwetlike aangeleenthede en voer interaksie met die regering en belanghebbende groepe wat ten doel het om die Grondwet en die waardes wat die vervat, te onderhou.

SAPS foter

Luitenant-generaal Khomotso Phahlane is uit sy waarnemende pos as Nasionale Suid-Afrikaanse Polisiekommissaris verwyder. Dít teen die agtergrond van die destydse Nasionale Polisiekommissaris, Riah Phiyega, wat steeds geskors is weens haar rol in die Marikana-moorde van stakende mynwerkers. Sal ons waag om die nasie daaraan te herinner dat daar nog nie ‘n individu was wat sy of haar termyn as die hoof van die Suid-Afrikaanse Polisiediens voltooi het nie? Suid-Afrikaners is moeg van daaglikse onthullings van korrupsie, onbevoegdheid en ‘n Staat wat klaarblyklik vasberade is om af te dwaal van sy weg van grondwetlike demokrasie.

africa globe opt25 Mei is die jaarlikse herdenking van die stigting van die Organisasie vir Afrika-Eenheid (OAE). Die OAE is ingestel om “eenheid en solidariteit onder Afrika-state te bevorder” en om “die oorblyfsels van kolonisasie en apartheid op die vasteland uit te roei”. Dit was aan die begin van die bevryding vir baie Afrika-lande van kolonialisme, en die samewerking was een van die beste voorbeelde van pan-Afrikanisme en die voorneme om bande tussen Afrika-lande te smee. In 2001 is die OAE hernoem na die Afrika-unie (AU). Vanjaar vier dit sy 54ste bestaansjaar - meer as vyf dekades, en tog blyk dit of daar nie veel is om te vier nie.

farm

Artikel 27(1) en (2) van die Grondwet waarborg elke burger die reg op voldoende voedsel, en dat die staat voldoende maatreëls moet instel om die verwesenliking van hierdie reg te verseker. Om te verseker dat hierdie grondwetlike noodsaaklikheid nagekom word, het die Kabinet in 2013 die Nasionale Beleid oor Voedsel en Voedselsekuriteit goedgekeur. Die Beleid het ten doel om voedselproduksie en -verspreiding te verbeter en om produksie deur kleinboere te bevorder, wat ook saam met “bestaansboerdery”, “gemeenskapsgebaseerde boerdery” of “landelike boerdery” gebruik word. Terwyl kleinboere oor beperkte bronne beskik, speel hulle 'n belangrike rol in die die skep van mense se lewensbestaan en om voedselproduksie onder die arm landelike bevolking te verseker. Die Beleid stel 'n raamwerk in die vooruitsig om die reg op voldoende voedsel te beskerm, maar voedselonsekerheid is egter steeds 'n faktor. 

In 2016 het die Departement van Landbou, Bosbou en Visserye se Jaarverslag vir 2016 verklaar dat alhoewel die land voedselvereistes onder normale weersomstandighede kan nakom, is 14 miljoen Suid-Afrikaners kwesbaar wat hongerte betref, en nie oor voldoende toegang tot voedsel beskik nie. Daarbenewens toon Statistiek SA se Community Survey 2016 dat 2.2 miljoen huishoudings in die afgelope jaar 'n maaltyd oorgeslaan het, en 3.3 miljoen huishoudings sê dat hulle in die afgelope 12 maande nie genoeg geld oorgehad het om kos te koop nie.

foter ConCourt

Is dit realisties in Suid-Afrika se multikulturele samelewing om te verwag om moedertaalonderrig te ontvang aan 'n onderwysinstelling van die staat? Indien daar slegs gefokus word op artikel 29(2) van die Grondwet, moet die antwoord bepaal word volgens enige feitlike konteks. Artikel 29(2) van die Grondwet (artikel 29(2)-reg) is ingestel om die balansering van regte te verseker, deur te waarborg dat elkeen die reg het op onderrig in die taal van hul keuse aan 'n openbare onderwysinstelling, mits dit “redelik doenbaar” is. Die Staat is voorts verplig om alle redelike opvoedkundige alternatiewe te oorweeg om aan hierdie reg uitvoering te gee, met die in agneming van die faktore van “billikheid, doenbaarheid en die behoefte daaraan om die gevolge van die diskriminerende wette en praktyke in die verlede reg te stel”.

nuclear opt

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) verwelkom die beslissing deur die Wes-Kaapse Hoë Hof, wat Suid-Afrika se kernooreenkoms met Rusland tersyde stel. Die suksesvolle uitdaging van die ooreenkoms is geloods deur die burgerregte organisasies, EarthLife Africa (ELA) en die Southern African Faith Communities’ Environment Institute (SAFCEI), op grond daarvan dat die ooreenkoms onwettig en ongrondwetlik was.

Die geheime kernooreenkoms het die nasie na bewering R1 triljoen gekos en die Suid-Afrikaanse publiek sou niks wyser gewees het as dit nie was vir ondersoekende joernaliste en die nie-regeringsinstellings wat die howe genader het nie.

Afgesien van die enorme koste van die ooreenkoms, wat Suid-Afrikaners moes dra, het die ooreenkoms ook die Grondwet se bepaling geskend dat die verkryging van goedere of dienste regverdig, billik, deursigtig en kostedoeltreffend moet wees. Die ooreenkoms sou bindend wees vir 20 jaar en sou basies Suid-Afrika se mag om besluite te neem oor die kernbedryf aan Rusland oorhandig.

gavel small

Soos wat die geval is met strukturele interdikte - met lae van verslagdoening en toesighouding - is die onlangse bevel deur die Konstitusionele Hof in Black Sash Trust v Minister of Social Development and Others (Black Sash-saak) verreikend en omvattend. Gewoonlik sal sodanige interdik beskuldigings van inmenging en ‘n moontlike skending van die beginsel van die skeiding van magte ontlok - en nie om ongegronde redes nie - maar hierdie is nie gewone tye nie. 

Op dieselfde dag as wat die Konstitusionele Hof sy bevinding gemaak het in die Black Sash-saak, het die Hoë Hof in Pretoria die Minister van Polisie se aanstelling van generaal-majoor Ntlemeza as Nasionale Hoof van die Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek ter syde gestel. Dit is ter syde gestel op grond daarvan dat die aanstelling, gegewe vorige negatiewe bevindinge deur howe teen generaal-majoor Ntlemeza, irrasioneel was.

foter ConCourt

Menseregtedag op 21 Maart word gedenk om die nasie se verbintenis tot die Handves van Regte, wat in die Grondwet verskans is, te vier en weer te beklemtoon. Die Grondwet dien as skans teen die mag van die Staat, terwyl dit terselfdertyd die Staat verplig om menseregte te respekteer, beskerm, bevorder en uit te voer. 

21 jaar na die aanvaarding van die finale Grondwet, is Suid-Afrika 'n funksionerende grondwetlike demokrasie - die relatief vreedsame oorhandiging van mag in die plaaslike verkiesings van 2016 getuig grootliks hiervan. Endemiese vlakke van korrupsie in baie staatsdepartemente en ander staatsorgane belemmer die mate waarin regte geniet kan word. Die onlangse ingryping deur die Konstitusionele Hof, waar die Hof 'n bevel uitgereik het vir die verlenging van 'n andersins onwettige kontrak tussen die Suid-Afrikaanse Agentskap vir Maatskaplike Sekerheid (SASSA) en Cash Paymaster Services (CPS), ten einde 'n krisis betreffende maatskaplike sekerheidstoelae te verhoed, is maar een voorbeeld hiervan. Net so loop staatsinstellings soos die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie (SAUK), die Passasierspooragentskap (PRASA) en PetroSA deur onder probleme met leierskap, finansiële en regsuitdagings. Dieselfde geld vir organisasies wat misdaad beveg, soos die Nasionale Vervolgingsgesag (NVG) en die Suid-Afrikaanse Polisiediens (SAPD). Dit het 'n uitwerking op hul vermoë om hul mandate uit te voer, wat weer die Staat se vermoë om sy grondwetlike mandaat uit te voer, belemmer.

Verdere Artikels...

grond & eiendom

FW de Klerk Stigting

Die Sentrum vir Grondwetlike Regte (SGR) is ’n eenheid van die FW de Klerk Stigting.

FW de Klerk Stigting

Top Bedreigings teen die Grondwet

Menseregteverslagkaart

Maak 'n skenking

Help ons om die Grondwet te handhaaf en te bevorder.

cfcr-donate

Kliek Hier